QURAMA: Qalstuklardan toxunmuş hekayələr müasir geyimin ən tanınmış simvollarından birini – qalstuku – yeni bədii dilə çevirir.
Azərbaycanın əsrlərlik yamaq ənənəsi olan qurama sənətindən ilhamlanan layihə qalstuku geyim əşyasından qat-qat artıq bir məna daşıyıcısı kimi yenidən düşünür. Hər qalstuk yaddaşın, kimliyin və şəxsi tarixin bir parçasına çevrilir. Hər qalstuk bir zamanlar fərqli bir insana məxsus olub; birlikdə onlar insan hekayələrindən ibarət qeyri-adi bir arxiv yaradır. Donorlar sırasında dövlət nazirləri, səfirlər, sənətçilər, sahibkarlar, alimlər, muzey dostları və bir ada dövlətinin keçmiş dövlət başçısı var. Qalstuklar Azərbaycan, Misir, İngiltərə, Fransa, Macarıstan, İtaliya, Meksika, Mərakeş, Serbiya və ABŞ-dan toplanıb və bu, mədəniyyətlərin və şəxsi tarixlərin heyrətamiz coğrafiyasını əks etdirir.
1567
toplama dövründə yığılmış qalstuk
108
ianə toplanan gün
888
11 kompozisiya üçün seçilmiş qalstuk
10
donor ölkə
Qurama sənətində parça yaddaşa, yaddaş irsə, irs isə sənətə çevrilir.
11 kompozisiya müxtəlif mövzuları – tarixi, mədəni kimliyi, qadınlığı və kollektiv yaddaşı – araşdırır, lakin birlikdə dəyişim haqqında vahid vizual povest yaradır.
Kurator – Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin direktoru, dr. Əminə Məlikova; layihə on sənətçi və tekstil ustasından ibarət komanda tərəfindən həyata keçirilib.
QURAMA kolleksiyası
Azərbaycanın toxuculuq ənənələrində kök salan və müasir sənətin dilində danışan bu əsərlərin hər biri tamamilə ianə edilmiş qalstuklardan toxunub.
Şəddə
2026, qurama
əl işi, unikal
h 145 x 195 sm
Əsər ənənəvi “Şəddə” xalçasındakı karvan süjetindən ilhamlanaraq qurama texnikası ilə yaradılıb. İlkin xalçanın obrazları və kompozisiya ritmi burada müxtəlif insanlara məxsus qalstukların birləşdirilməsi ilə yeni ifadə qazanır.
Dəvələrin ardıcıl düzülüşü və fonun şaquli zolaqları səthdə təmkinli bir hərəkət yaradır. Tünd qırmızı, göy və qızılı çalarlar fiqurları zəngin naxış sahəsi ilə birləşdirir; parçaların dəyişən istiqamətləri karvanın addımlarına daxili ritm verir. Hər qalstuk öz naxışını qoruyaraq bütöv süjetin bir hissəsinə çevrilir.
Beləcə, qədim karvan yeni bir yolçuluğa başlayır. Bu dəfə onun daşıdığı yük ayrı-ayrı insanların xatirələri, keçdiyi yol isə keçmişi bu günə bağlayan tikişlərdir.
Nəsimi
2026, qurama
əl işi, unikal
h 193 x 175 sm
İmadəddin Nəsiminin obrazına həsr olunan əsər şairin insanın mənəvi böyüklüyünü və daxili azadlığını ucaldan poetik düşüncəsindən qaynaqlanır. Onun “Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam” misrası portretin ideya məzmunu ilə səsləşərək insan surətinə sığan sonsuz daxili aləmi xatırladır.
Üzün və əmmamənin müxtəlif ölçülü parçalardan qurulması portretə çoxqatlılıq verir. Sakit torpaq çalarları, kəskin üz cizgiləri və arxa plandakı memarlıq formaları baxışın ifadəsini gücləndirir. Ayrı-ayrı həyatların izini daşıyan qalstuklar vahid bir simada birləşir.
Parçalar arasında görünən sərhədlərdən bütöv bir şəxsiyyət yüksəlir. Nəsiminin baxışı sanki təsvirin hüdudlarını aşaraq insanın öz daxilində daşıdığı iki cahana açılır.
Şamaxı
2026, qurama
əl işi, unikal
h 190 x 143 sm
Əsər Şamaxının mənzərəsini, üzüm bağlarını və burada özünə yeni ev tapmış alpakaları bir kompozisiyada birləşdirir. Məkanın obrazı təbiətlə yanaşı, onun yeni sakinlərinə açdığı yaşayış və sığınacaq duyğusu ətrafında qurulur.
Mərkəzdə yüksələn qırmızı hava şarı göyün və təpələrin sərin çalarları ilə qarşılaşaraq baxışı yuxarı aparır. Aşağı hissədəki üzüm salxımları və yumşaq fakturalı alpaka fiqurları kompozisiyaya yaxınlıq və istilik gətirir. Qalstukların zolaqları yamacların axarını, rəng keçidləri isə mənzərənin genişliyini duyurur.
Bu torpaq uzaqdan gələn canlılar üçün də doğmalaşır. Şamaxının təpələri arasında yeni bir evin hekayəsi başlayır; səmaya qalxan şarın altında yer üzünə bağlanmağın sakit sevinci yaşayır.
Xəzərin gözəlliyi
2026, qurama
əl işi, unikal
Səttar Bəhlulzadəyə ithaf
h 193 x 149 sm
Səttar Bəhlulzadəyə ithaf olunan əsər Xəzərin sənaye mənzərəsini qurama texnikasının ifadə imkanları ilə şərh edir. Dəniz və neft buruqları təbiətlə insan əməyinin birgə formalaşdırdığı məkanın əsas obrazlarına çevrilir.
Buruqların qara siluetləri işıqlı səmanın önündə mürəkkəb bir xətt şəbəkəsi yaradır. Boz, ağ və gümüşü parçalar işığı səth boyunca yayır, aşağı hissədəki göy çalarlar isə dalğaların hərəkətini duyurur. Qalstukların zolaqları konstruksiyaların sərt həndəsəsini vurğulayır; parçanın yumşaqlığı bu ağırlığı tarazlayır.
Suyun axarı ilə metalın sükutu arasında düşüncəli bir mənzərə açılır. Xəzər burada həm təbiətin nəfəsini, həm də sahillərinə və sularına həkk olunmuş insan talelərini özündə saxlayır.
Qurama
2026, qurama
əl işi, unikal
d 190 sm
Klassik, ənənəvi qurama texnikası ilə yaradılmış bu kompozisiya müxtəlif rəngli və naxışlı parça hissələrinin vahid səthdə birləşdirilməsi prinsipinə əsaslanır. Əsərdə bu prinsip dairəvi forma və mərkəzdən yayılan ardıcıl sıralar vasitəsilə ifadə olunur.
Kiçik rəng çiçəyini xatırladan mərkəz ləçəkvari düzülüşlə genişlənərək bütün səthi əhatə edir. İsti və soyuq çalarların növbələşməsi, fraqmentlərin ölçü və istiqamət dəyişmələri baxışı gah mərkəzə çəkir, gah kənarlara aparır. Təkrarlanan formalar içərisində hər parça öz naxışını və fərdiliyini qoruyur.
Bu rəng dairəsində hər fraqmentin öz yeri, hər birləşmənin öz ahəngi var. Ayrı parçalar bir araya gəldikcə sanki səth nəfəs alır, bütövlük isə fərqlərin yanaşı yaşamasından doğur.
İtlər və atlar
2026, qurama
əl işi, unikal
h 145 x 95 sm
Kompozisiya Qarabağ xalçaçılıq məktəbinin Şuşa qrupuna aid “Atlı-itli” xalçalarının süjetindən ilhamlanaraq yaradılıb. Ənənəvi xalçalardakı heyvan təsvirləri burada qurama texnikası ilə yenidən işlənərək müxtəlif naxışlı parçalar vasitəsilə ifadə olunur.
Tünd göy ara sahədə şaquli düzülən it və at fiqurları aydın konturları ilə seçilir. Onların daxilindəki əlvan fraqmentlər təsvirə canlılıq verir, bitki motivləri və kiçik həndəsi elementlər aralarındakı məkanı tamamlayır. Çoxqatlı haşiyələr və diaqonal zolaqlar kompozisiyanın sakit mərkəzini hərəkətli bir çərçivəyə alır.
Keçmişin tanış fiqurları yeni parçaların içində həyatını davam etdirir. İtin yaxınlığı və atın təmkinli duruşu insanla heyvan arasında nəsillər boyu qorunan sözsüz bağlılığı xatırladır.
Əncirlər təhlükədə
2026, qurama
əl işi, unikal
h 193 x 151 sm
Əsərin süjeti yetişmiş əncirlərlə dolu ağac və onun budağına qonmuş qara quş ətrafında qurulur. Adın yaratdığı təhlükə hissi təbiətin bolluğu ilə bu bolluğun dəyişkən taleyi arasındakı münasibəti önə çəkir.
Qızılı meyvələr sıx yaşıl yarpaqlar arasında işıqlanır, quşun tünd silueti isə baxışı bir nöqtədə cəmləyir. Yarpaqların damarları, meyvələrin dolğun səthi və burulan budaqlar qabarıq fakturalarla işlənərək təsvirə toxunulası bir canlılıq verir. Arxa plandakı mənzərə ön planda cəmlənən bu kiçik hadisəyə genişlik açır.
Bağ hələ sakitdir, lakin bu sakitliyin içində hərəkətin ilk anı gözlənilir. Yetişmiş meyvə budaqda işıldadıqca bolluğun gözəlliyi ilə onun kövrəkliyi bir-birinə daha da yaxınlaşır.
İkona
2026, qurama
əl işi, unikal
h 213 x 136 sm
Merilin Monronun doğumunun yüzilliyinə həsr olunan əsər onun populyar mədəniyyətin yaddaşına həkk edilmiş obrazını qurama texnikası ilə yenidən yaradır. Müxtəlif insanlara məxsus qalstuklar burada dünyanın ən tanınan qadın simalarından birinin təsvirində birləşir.
Açıq rəngli parçalar üzün işığını qurur, qırmızı dodaqlar və ifadəli gözlər portretin əsas vurğularına çevrilir. Həcmli parça çiçəkləri simanı əhatə edərək kompozisiyaya təntənə və həssaslıq gətirir. Yaxından baxdıqda üz ayrı-ayrı naxışlara açılır, uzaqlaşdıqca yenidən tanış bir bütövlük qazanır.
Şöhrətin hamıya tanış təbəssümü burada saysız şəxsi hekayədən doğur. Hər tikiş bu parlaq obrazın içində insanın kövrəkliyinə və yaddaşda yaşamaq arzusuna yer açır.
İnsanlar
2026, qarışıq texnika
(xalça, qobelen, applikasiya)
əl işi, unikal
h 215 x 132 sm
Əsərdə müasir xalça sənətinin görkəmli simaları və bu sənətin dostları həkk olunub. Portretlər xalça sənətini yaradan, yaşadan və onun ətrafında bir araya gələn insanların ortaq mənəvi mühitini təqdim edir.
Xalça, qobelen və applikasiyanın birləşdiyi kompozisiyada fərqli üz cizgiləri, baxışlar, rəngli şərflər və qalstuklar hər obraza özünəməxsus xarakter verir. Portretləri əhatə edən ornamentlər onları vahid səthdə birləşdirir, qırmızı və göy çalarların ritmi bu birliyi gücləndirir. Materialın fakturası simalara əl əməyinin istiliyini ötürür.
Burada sənətin yaddaşı onu yaşadan insanların üzündə görünür. Hər baxış bir ömrün izini, bütün portretlər birlikdə isə dostluğun, yaradıcılığın və ortaq sevgiylə davam etdirilən bir ənənənin hekayəsini daşıyır.
Venesiya
2026, qurama
əl işi, unikal
h 190 x 149 sm
Əsər Venesiyanın kanallarını, körpüsünü, sahil memarlığını və qondolalarını tekstilin ifadə dili ilə bir araya gətirir. Şəhərin su üzərində qurulan gündəlik həyatı kompozisiyanın əsas mövzusunu təşkil edir.
Mavi çalarların dalğavarı düzülüşü bütün səthi hərəkətə gətirir. Binaların isti rəngləri suyun sərinliyi ilə tarazlaşır, memarlığın şaquli xətləri və körpünün qövsü baxışı mənzərə boyunca istiqamətləndirir. Ön plandakı qondolçu şəhərin geniş görünüşünə insanın gündəlik ritmini əlavə edir. Sıx tekstil fakturası daşın ağırlığını və suyun titrəyişini eyni səthdə duyurur.
Ayrı sahillər körpülərlə, ayrı parçalar tikişlərlə birləşir. Su aralarından axdıqca şəhər sanki yaddaşda yenidən qurulur, hər dalğa bu sakit səyahətin bir xatirəsini özü ilə aparır.
She
2026, qurama
əl işi, unikal
h 210 x 192 sm
Əsərin ideyası kişi geyimi ilə əlaqələndirilən qalstukun qadın obrazını yaradan bədii materiala çevrilməsi üzərində qurulub. Müxtəlif insanlara məxsus parçalar bir qadın silueti ətrafında birləşərək fərdi tarixlərlə kimlik arasındakı əlaqəni ifadə edir.
Mərkəzdən ətrafa yayılan qalstuklar geyimlə fonu vahid hərəkət sahəsində qovuşdurur. Zolaqların dəyişən istiqamətləri və rənglərin ritmi qadın fiqurunun sakit duruşunu vurğulayır. Üz cizgilərinin göstərilməməsi obrazı tamaşaçının şəxsi yaddaşına açır; bu siluetdə tanış bir duruş, doğma bir varlıq sezilə bilər.
Onu əhatə edən hər parça başqa bir həyatın izidir. Bu çoxsaylı hekayələrin ortasında qadın öz sakitliyini qoruyur — bağlılıqlar içində formalaşan, eyni zamanda özünə məxsus qalan bir varlıq kimi.
Təşkilatçı
Layihənin təşkilatçısı
Azərbaycan Milli Xalça Muzeyidir
Kurator
Dr. Əminə Məlikova
-
Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin direktoru
-
Venesiya Biennalesində Azərbaycan Pavilyonunun ko-kuratoru
-
İncəsənət tarixi üzrə fəlsəfə doktoru
-
Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi, 2017
-
Humay Milli Mükafatı, 2020
-
30 illik muzey rəhbərliyi təcrübəsi
-
Azərbaycan incəsənəti və irsi haqqında beş kitabın müəllifi
Muzey rəhbərliyi və mədəni diplomatiya sahəsində üç onillikdən artıq təcrübəyə malik dr. Məlikova Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində, Muzey Mərkəzində, İçərişəhər Muzey Mərkəzində və Heydər Əliyev Mərkəzində rəhbər vəzifələrdə çalışıb.
O, “Neft və incəsənət”, “Kəlağayı sənəti”, “Dünya muzeylərində Şirvanşahlar irsi”, “QURAMA (Yamaq) sənəti” və Azərbaycanın incəsənəti və mədəni irsinə həsr olunmuş digər kitab və nəşrlərin müəllifidir.
Onun kuratorluq etdiyi sərgilər yalnız parçanı deyil, yaddaşı qoruyur və göstərir ki, adi əşyalar öz dövrünün şahidinə və qeyri-maddi mədəni irsin daşıyıcısına çevrilə bilər.